Astma u osób starszych

Czy osoba starsza może zachorować na astmę?

 

Dużo mówi się i pisze o astmie, która rozpoczyna się u dzieci, nawet tych najmłodszych. Jednak jest to choroba, która może dotknąć człowieka niezależnie od wieku. Astma, która zostaje rozpoznana przed 12 r.ż. nazywana jest astmą o wczesnym początku. W przeciwieństwie do niej – astma o późnym początku może wystąpić po 40, a nawet po 65 r.ż.1

W krajach rozwiniętych długość życia ludzkiego zwiększyła się w ostatnim stuleciu o blisko 30 lat, co spowodowało wzrost liczby ludzi w wieku podeszłym. W Polsce ponad 5 milionów ludzi przekroczyło 65. rok życia. Odsetek chorujących na astmę w tej populacji szacuje się na 6,5–17%.1

 

Czy wiek ma wpływ na przebieg astmy?

 

Niestety tak. Cięższy przebieg astmy w podeszłym wieku wynika ze „starzenia się” układu oddechowego oraz współistnienia innych patologii, przede wszystkim dotyczących układu oddechowego i sercowo-naczyniowego.1

U osób w podeszłym wieku zachodzą istotne zmiany w obrębie układu kostno-stawowego klatki piersiowej, co powoduje zmniejszenie ruchomości i możliwości rozciągania klatki piersiowej. Dodatkowo, zmniejsza się masa i siła mięśni oddechowych, w tym przepony. Wraz ze starzeniem się organizmu obserwuje się stopniowe upośledzenie funkcji płuc, wyrażane zmniejszeniem takich parametrów, jak: natężona pierwszosekundowa objętość wydechowa (FEV1) i natężona pojemność życiowa (FVC).1

Trudniejsze staje się też prawidłowe przyjmowanie leków z powodu pogorszenia pamięci, sprawności manualnej, osłabienia słuchu i wzroku, co skutkuje zmniejszeniem efektywności leczenia.2

Wśród pacjentów z astmą oskrzelową częściej niż w populacji ogólnej stwierdza się inne choroby przewlekłe, takie jak przewlekłe zapalenia oskrzeli, POChP, przewlekłe zapalenia zatok, a także chorobę wrzodową żołądka, choroby układu krążenia, osteoporozę, cukrzycę, depresję i nowotwory.4 Mają one często negatywny wpływ na stan ogólny chorego, a tym samym pogarszają przebieg astmy.

 

Czy terapia astmy różni się w zależności od wieku?

 

Podstawowe zasady leczenia astmy oskrzelowej u osób w podeszłym wieku nie różnią się od stosowanych u młodszych chorych. Z wiekiem podeszłym wiążą się jednak pewne specyficzne problemy, takie jak np. zwiększone prawdopodobieństwo ujawnienia się działań niepożądanych stosowanych leków.1

Lekarz wybierając odpowiednie leczenie dla pacjenta w podeszłym wieku musi uwzględnić sprawność umysłową i fizyczną chorego oraz ryzyko interakcji z innymi lekami przyjmowanymi z powodu chorób współistniejących. Konieczna jest więc pełna ocena stanu zdrowia.3 Ważne jest, aby powiedzieć lekarzowi o wszystkich chorobach i dolegliwościach, oraz przyjmowanych z ich powodu lekach, a także dodatkowo stosowanych preparatach – również ziołowych. Bywa, że terapia innych chorób wymaga zmian w związku z rozpoznaniem astmy.

Często osobom starszym trudniej jest zrozumieć instrukcję obsługi inhalatora i potrzebują pomocy przy jego stosowaniu. Najczęściej popełniane przez pacjentów w podeszłym wieku błędy to: przedawkowanie leku, niewłaściwe dawkowanie leku i zapominanie o kolejnej dawce. Liczba błędów popełnianych przy inhalacji leków wzrasta wraz z wiekiem, a także liczbą stosowanych preparatów. Powodują one w konsekwencji zmniejszenie skuteczności leczenia.3

 

Co może zrobić osoba starsza, aby skuteczniej leczyć astmę?

 

Dbać o prawidłową masę ciała i nie dopuszczać do powstania otyłości. Otyłość występująca coraz powszechniej wśród ludzi starszych ma związek z astmą oskrzelową. Wiąże się z większą częstością występowania świszczącego oddechu oraz pogorszeniem parametrów oddechowych - wartości FEV1 i FVC.2 Stwierdzono, że osoby z nadwagą lub otyłością mają zwiększone ryzyko wystąpienia astmy oskrzelowej.4

Często pojawiać się u lekarza na wizytach kontrolnych. Pozwalają one lekarzowi ocenić prawidłowość przyjmowania leków wziewnych i szybko zareagować w przypadku zaostrzenia choroby. Można poprosić lekarza o zaproponowanie jak najprostszego schematu leczenia z uwzględnieniem stosowania leków w postaci łączonej, a także o dodatkowy instruktaż stosowania inhalatora.4

Nie zapominać o edukacji. Niezależnie od tego, w jakim wieku rozpoczęła się choroba, zawsze warto się dokształcać. Należy szukać informacji, dopytywać lekarza , korzystać z wiarygodnych źródeł, gdyż zrozumienie istoty choroby ułatwia stosowanie się do zaleceń i daje możliwość samodzielnej modyfikacji leczenia w wybranych sytuacjach.

Prawidłowo stosować leki wziewne. Pacjenci w wieku podeszłym, szczególnie z nowo rozpoznaną astmą oskrzelową, mogą mieć problemy z właściwym użyciem inhalatorów, nawet po udzielonym przez pielęgniarkę lub lekarza instruktażu. Inhalatory proszkowe wyzwalane wdechem (DPI), są łatwe do użycia, ale wymagają odpowiedniej siły wdechu do ich uruchomienia. Inhalatory ciśnieniowe (MDI) wymagają skorelowania wdechu z manewrem uwolnienia dawki.4 Aby ułatwić przyjmowanie leku z inhalatorów ciśnieniowych stworzono tzw. komory inhalacyjne – warto zapytać o nie swojego lekarza. W przypadku wybranych preparatów nie stanowią one dodatkowego wydatku (są refundowane wraz z lekiem lub bezpłatne dla seniorów), a znacznie ułatwiają przyjmowanie leku.

 

1. Jamroz-Brzeska J., Kowalski M.L., Fenotypy astmy oskrzelowej w starszym wieku, Alergia Astma Immunologia 2017, 22 (1): 17-22
2. Czarnobilska E. et al., Choroby alergiczne wieku podeszłego. Część I. Alergiczny nieżyt nosa i zatok, astma oskrzelowa, Gerontol. Pol. 2009; 17, 4: 181–187
3. Panaszek B., Astma u pacjentów w wieku podeszłym, Medycyna po Dyplomie 2011(20); 7(184): 58-63
4. Wardzyńska A., Kowalski M.L., Astma w wieku starszym, Alergia Astma Immunologia 2015, 20 (3): 159-166

 

Chiesi/MS/TTA/44/2017