Astma aspirynowa - ekspert wyjaśnia

Astma z nadwrażliwością na aspirynę (astma aspirynowa)

Dr n. med. J. Bokiej

 

W poprzednim artykule mówiliśmy o zaostrzeniach astmy. W tym chcielibyśmy przybliżyć Wam pojęcie astmy aspirynowej. Czym właściwie jest astma aspirynowa? Czy dla pacjenta z astmą aspirynową groźna jest tylko aspiryna?

Astma oskrzelowa jest chorobą przewlekłą. Jej przebieg nie jest jednak stały. Występują w nim okresy wyciszenia choroby np: gdy jest ona dobrze kontrolowana przez leki przeciwzapalne lub gdy przechodzi w okres bezobjawowy. Pojedyncze napady astmy - duszności związanych z nagłym skurczem oskrzeli - skutkującym uczuciem braku powietrza z reguły wymaga jedynie przyjęcia leku na żądanie. Czasami takie duszności mogą mijać samoistnie.  Jeśli objawy ustępują, oddech się wyrównuje, zanikają świsty przy wydechu nie ma powodu do obaw.  Takich pojedynczych napadów duszności nie traktujemy jako zaostrzeń. Przyjmujemy, że nawet 2 ataki duszności w tygodniu mogą wystąpić pomimo dobrej kontroli astmy. Zdarza się jednak, że atak astmy nie ustępuje, a reakcja na leki ratunkowe nie jest wystarczająca. Może to świadczyć o zaostrzeniu choroby1.

 

1.  Co to jest astma aspirynowa?

Astma aspirynowa występuje dość rzadko. Czasami zaczyna się nagle u osób do tej pory zdrowych, a czasami jej objawy pojawiają się u astmatyków. Dotyczy częściej kobiet i występuje w wieku dojrzałym. Objawy astmy aspirynowej są takie same jak w przypadku astmy alergicznej i niealergicznej, a cechą charakterystyczną jest to, że pojawiają się zawsze po spożyciu salicylanów zawartych w lekach lub też w produktach spożywczych. Objawy są skutkiem nietolerancji salicylanów - nie są to objawy wywołane na drodze alergicznej. Jest to dość skomplikowany mechanizm, wynikiem którego jest występowanie nadwrażliwości na salicylany. Mogą to być objawy ze strony skóry - pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy lub ze strony układu oddechowego pod postacią astmy, nieżytu nosa często z pojawieniem się nawracających polipów w przewodach nosowych. Niestety objawy astmy aspirynowej są najczęściej cięższe niż w pozostałych przypadkach astmy. Chorobę leczy się podobnie jak „zwykłą” astmę - stosując leki p/zapalne - glikokortykosteroidy z preferencją glikokortykosteroidów podawanych wziewnie w większych dawkach, leki blokujące receptory cysteinylowe oraz leki objawowe przerywające skurcz oskrzeli.

 

2.  Czy dla pacjenta z astmą aspirynową groźna jest tylko aspiryna?

U chorego z astmą aspirynową napad astmy z dusznością występuje po spożyciu salicylanów. Dotyczy to zwykle nie tylko salicylanów jako takich, ale obejmuje większość leków mających właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe. Należy tutaj wymienić preparaty zawierające: kwas acetylosalicylowy, ketoprofen, indometacynę, piroksykam, diklofenak, kwas mefenamowy, propyfenazon i wiele innych. U chorych, u których chociaż raz po przyjęciu leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) wystąpiły objawy: pokrzywki, zaczerwienienia skóry, obrzęków lokalnych lub uogólnionych, świądu jamy ustnej z drętwieniem i obrzękiem języka, warg, duszności, jedynym bezpiecznym lekiem w razie potrzeby zastosowania środka przeciwbólowego i przeciwgorączkowego pozostaje paracetamol. Nie możemy także zapominać o występowaniu salicylanów naturalnych. Wszyscy pamiętamy maliny czy lipę i napary przygotowywane przez nasze babcie w celu leczenia przeziębień. Ale niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że znamienna ilość salicylanów mogąca wywołać objawy występuje także w warzywach (korniszonach, cykorii, papryce, kabaczkach, rzodkiewce, świeżym szpinaku, pomidorach puszkowanych i przecierach) w owocach (suszonych daktylach, suszonych morelach, czerwonej i czarnej porzeczce, malinach, śliwkach, niezielonych jabłkach, pomarańczach, truskawkach, jagodach, jeżynach, białych winogronach) i migdałach. Jeśli weźmiemy pod uwagę także przyprawy itd. to okaże się że ta lista jest niezwykle długa, ale może stać się drogowskazem postępowania sprzyjającego omijaniu czynnika wywołującego objawy.

 

3.  Czy można leczyć alergię na kwas salicylowy?         

Nietolerancja wywołująca nadwrażliwość na salicylany nie opiera się na mechanizmach alergii, na drodze zależnej od produkcji przeciwciał. Dlatego odczulanie - stosowanie szczepionek nie jest tu możliwe. Są podejmowane pewne próby wywołania tolerancji na salicylany. Odbywają się one w warunkach szpitalnych i opierają na podawaniu stale wzrastających bardzo małych dawek salicylanów codziennie aż do wywołania tolerancji (co nie zawsze się udaje), ale niestety zaprzestanie dalszego stosowania salicylanów powoduje całkowitą utratę nabytej tolerancji. Przy obecnym rozwoju medycyny wydaje się, że podejmowanie takich prób uzasadnione jedynie w bardzo szczególnych przypadkach i przez ośrodki posiadające w tej dziedzinie dobre kliniczne doświadczenia.

 

1. Szczeklik A.: Astma aspirynowa. Postępy w alergologii. Medpress Warszawa 1994: 124-128
2. Szczeklik A., Stevenson ddj.: Aspirin-induced asthma; advances in pathogenesis, diagnosis and menagement. Allergy ClinImmunol 2003, 111: 913-921
3. Gomes ER., Demoly P.: Epidemiology of hypersensitivity drug reactions. CurrOpin Allergy ClinImmunol, 2005; 5: 309-316
4. Kowalski ML.: Menagement of aspirin-sensitive rhinosinusitis-asthma syndrom What role for aspirin desensitisation ? Allergy Proc 1992, 13: 175-184

 

Chiesi/MS/TTA/34/2016