Marsz alergiczny – co to takiego?

 

Marsz alergiczny to następujące po sobie kolejne schorzenia atopowe. Wiele długoletnich badań wskazuje na przebieg choroby alergicznej w postaci tzw. marszu alergicznego, który w klasycznej postaci rozpoczyna się od alergii pokarmowej i atopowego zapalenia skóry (AZS) prowadząc do rozwoju alergicznego nieżytu nosa (ANN) i astmy. Nie występuje on u wszystkich pacjentów z alergią, a jego przebieg zależy od wielu czynników – predyspozycji chorego, nasilenia zmian alergicznych i właściwego postępowania terapeutycznego1.

 

marsz alergiczny

 

Marsz alergiczny rozpoczyna się już w pierwszych miesiącach życia dziecka i manifestuje jako alergia pokarmowa1. Częstość występowania alergii pokarmowej u dzieci do 3 r.ż. wynosi ok. 8%, u dzieci szkolnych i młodzieży zmniejsza się do 4%, u dorosłych do ok. 3%. W pierwszych latach życia najczęściej uczulają alergeny pochodzenia zwierzęcego, później alergeny pochodzenia roślinnego. Wśród najważniejszych alergenów pokarmowych u dzieci wymienia się białka mleka krowiego, białka jaja kurzego, ryby, skorupiaki i owoce morza, orzechy, orzeszki ziemne, soję i pszenicę2.

 

Objawy żołądkowo jelitowe mogą być jednymi z pierwszych, jednak najczęściej manifestacją choroby jest wyprysk atopowy (podstawowy objaw AZS). W przebiegu wyprysku wyróżnia się trzy fazy:

 

• wczesnego dzieciństwa – do 2 r.ż. - zmiany skórne występują na twarzy, uszach, owłosionej skórze głowy, na tułowiu i wyprostnych częściach kończyn;
• późnego dzieciństwa – do 12 r.ż. – zmiany gł. na powierzchniach zgięciowych łokci i kolan, nadgarstków, grzbietach dłoni i stóp;
• okresu młodzieńczego i dorosłych – symetryczne zmiany na twarzy, tułowiu, grzbietach dłoni i stóp1.

 

Nie każdy przechodzi jednak wszystkie fazy choroby. Atopowe zapalenie skóry najczęściej rozpoczyna się we wczesnym dzieciństwie. Uważa się, że 60% wszystkich przypadków ma początek w pierwszym roku życia, a 90% przed ukończeniem 5. roku życia.

 

Jak już wspomniano, biorąc pod uwagę klasyczną definicję marszu alergicznego, za choroby rozpoczynające marsz uznaje się alergie przewodu pokarmowego oraz AZS z uczuleniem na alergeny pokarmowe i o znaczącym nasileniu w okresie pierwszych 2 lat życia. Objawy skórne i pokarmowe u części dzieci zaczynają ustępować w wieku przedszkolnym. Z nadreaktywności pokarmowej, w szczególności na białka mleka krowiego i jaja „wyrasta” nawet 85% dzieci. Choroba wykazuje tendencję do ustępowania u 40–80% chorych przed 5. rokiem życia i u 60–90% do 15. roku życia3. Podobnie jest w przypadku uczulenia na soję, które często ma charakter przemijający, w przeciwieństwie do nadreaktywności np. na ryby i orzechy, które mają tendencję do przetrwania aż do wieku dorosłego4.

 

Uczulenie na alergeny pokarmowe w 1–2 r.ż. jest czynnikiem ryzyka uczulenia na alergeny inhalacyjne i zwiększa ryzyko rozwoju astmy w dzieciństwie2. Czym wcześniej wystąpią objawy AZS i czym bardziej nasilone są zmiany skórne tym większe szanse na rozwój astmy oskrzelowej w kolejnych latach1.

 

W długoletnich badaniach obserwacyjnych dzieci z AZS stwierdzono rozwój ANN u 15%, a astmy u ok. 40% z nich.

 

Częstość występowania ANN jest zdecydowanie najmniejsza u dzieci poniżej 5. roku życia, potem gwałtownie wzrasta w okresie dojrzewania i jest bardzo częstym schorzeniem u osób pomiędzy 20. a 40. rokiem życia. ANN jako alergia górnych dróg oddechowych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju astmy - alergii dolnych dróg oddechowych1. Wykazano, że aż jeden na trzech pacjentów z nieżytem nosa zachoruje na astmę oskrzelową w ciągu 10 lat5.

 

Astma dotyczy w krajach rozwiniętych nawet do 18% populacji i występuje częściej u osób z chorobami alergicznymi w wywiadzie6.

 

Znając możliwy przebieg marszu alergicznego należy szczególnie obserwować niemowlęta z AZS, stosować odpowiednie interwencje terapeutyczne, unikać alergenów i jak najskuteczniej leczyć choroby alergiczne na każdym etapie, aby jak najskuteczniej zapobiegać pojawianiu się kolejnych etapów choroby atopowej1.

 

1. Swincow G., Czerwionka-Szaflarska G., Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci – marsz alergiczny, Pediatr Pol 2010; 85 (2): 141–147
2. Bręborowicz A. et al.,Astma i choroby obturacyjne oskrzeli u dzieci Elsevier Urban & Partner Rok wydania: 2010
3. Nowicki R. et al., Atopowe zapalenie skóry– aktualne wytyczne terapeutyczne. Stanowisko ekspertów Sekcji Dermatologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego i Sekcji Alergologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Lekarz POZ 1/2015
4. Duczmal E. et al., Marsz alergiczny w okresie dzieciństwa, Post Dermatol Alergol 2010; XXVII, 4: 231–237
5. Brzoznowski W., Standardy diagnostyczne i terapeutyczne alergicznego nieżytu nosa, Forum Medycyny Rodzinnej 2009, tom 3, nr 3, 173–180
6. GINA 2017, www.ginasthma.org