Wszystko o odczulaniu

 

Co to jest odczulanie?

 

Odczulanie to potoczna nazwa immunoterapii swoistej. Jest to jedyna przyczynowa metoda leczenia chorób alergicznych. Oznacza to, że nie tylko zmniejsza nasilenie objawów, ale i działa na przyczynę choroby (redukuje nadmierną reakcję organizmu na alergeny).

 

Czy odczulanie można zastosować u każdego alergika?

 

Immunoterapia swoista jest metodą leczenia tych chorób alergicznych, w których udział biorą przeciwciała klasy IgE. Jest szczególnie polecana w alergii na jad owadów błonkoskrzydłych, alergicznym nieżycie nosa i spojówek oraz w astmie atopowej (IgE-zależnej). Może być stosowana tylko u wybranych pacjentów którzy spełniają następujące warunki:

    •  alergen jest dokładnie określony,
    •  podczas kontaktu z alergenem występują objawy,
    •  stwierdza się obecność swoistych przeciwciał IgE przeciwko temu alergenowi.2

Wskazania do immunoterapii ustala specjalista alergolog. Wymaga to wnikliwej analizy objawów w powiązaniu z narażeniem na alergen i potwierdzenia uczulenia wynikami badań dodatkowych. Należy uwzględnić efekty dotychczasowego leczenia farmakologicznego, dodatkowe schorzenia oraz chęć współpracy chorego. Ważny jest też wiek pacjenta – dobrze jest rozpocząć immunoterapię jak najwcześniej, jednak według obowiązujących standardów nie stosuje się tej metody u dzieci poniżej 5 roku życia.3 Przeciwskazaniami do immunoterapii swoistej są m.in. ciężkie choroby układu krążenia, choroby autoimmunologiczne, choroby nowotworowe, przewlekłe choroby zakaźne, ciężkie postacie astmy (natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa FEV 1 <70% wartości należnej). 1

 

Jak przebiega proces leczenia?

 

Immunoterapia swoista polega na podawaniu pacjentowi stopniowo wzrastających dawek alergenu. Jej celem jest zmniejszenie wrażliwości organizmu na alergen – przestrojenie odpowiedzi immunologicznej organizmu.1

W tym celu pacjent otrzymuje szczepionkę alergenową. Może ona być podawana drogą podskórną lub (rzadziej) doustnie (pod język).2

Najczęściej stosowany schemat immunoterapii swoistej zakłada podawanie szczepionek podskórne w dawkach wzrastających co 1-2 tygodnie, a dawek podtrzymujących co 4-8 tygodni. Przed podaniem każdej dawki pacjent musi zgłosić się do lekarza, który modyfikuje dawkę szczepionki i ewentualnie czas jej podania w zależności od wrażliwości chorego, narażenia na alergeny i stanu jego zdrowia.6

Szczególnie w przypadku dzieci należy pamiętać, ze po szczepieniu przeciwko chorobom infekcyjnym trzeba zachować odstęp co najmniej 14 dni do podania szczepionki alergenowej.6

 

Jakie problemy mogą wiązać się z terapią?

 

Odczulanie wymaga ścisłej współpracy z alergologiem. Bywa to czasem dość uciążliwe, zwłaszcza na początku, ponieważ wiąże się z koniecznością cotygodniowych wizyt – przez okres 2–3 miesięcy, a następnie co 4–6 tygodni. Ominięcie wizyty może skutkować koniecznością rozpoczynania terapii od początku. Po każdej dawce szczepionki pacjent musi być obserwowany przez lekarza przez ok. 30–60 minut w celu ewentualnego przeciwdziałania efektom niepożądanym. Do niepożądanych objawów leczenia, które mogą wystąpić należą: obrzęk, ból, zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia, nieżyt nosa, pokrzywka. Mogą również wystąpić objawy zagrażające życiu, takie jak obrzęk krtani, ciężki napad astmy, a nawet wstrząs.3,4

Immunoterapia trwa zwykle kilka lat (minimum 3-5). Może być stosowana przedsezonowo - szczepionka podawana jest przed rozpoczęciem okresu pylenia, lub całorocznie - szczepionka podawana jest przez cały rok z redukcją dawki w okresie naturalnej ekspozycji.6 Im dłużej trwa leczenie tym dłużej utrzymują się jego efekty.3

 

Czy odczulanie zawsze jest skuteczne?

 

Konsekwencją leczenia jest rozwój tolerancji klinicznej, czyli zmniejszenie lub nawet całkowite ustąpienie objawów klinicznych, np. nieżytu nosa, łzawienia oczu, skurczów oskrzeli czy objawów anafilaksji podczas naturalnej ekspozycji na alergen.

Niestety, nie u wszystkich pacjentów efekty terapii są tak spektakularne. Zależą one przede wszystkim od rodzaju choroby i uczulającego alergenu. Największą skuteczność szczepionek alergenowych stwierdzono u chorych na alergiczny nieżyt nosa i u osób z alergią na jad owadów; mniejszą – u chorych na astmę oskrzelową i atopowe zapalenie skóry. Skuteczność immunoterapii jest również mniejsza u chorych uczulonych na wiele alergenów.4

Badania wykazały, że wpływ odczulania na objawy astmy różni się w zależności od rodzaju uczulenia.

U chorych na astmę uczulonych na alergeny roztoczy kurzu domowego stwierdzono niewielką skuteczność w redukcji objawów, natomiast najwyższą skuteczność zaobserwowano u chorych na astmę uczulonych na pyłki roślin. Starszy wiek i gorsza funkcja płuc powodowały zwykle gorszą odpowiedź na immunoterapię. Podobnie uczulenie na alergeny całoroczne powiązane było z gorszą odpowiedzią na leczenie niż uczulenie na alergeny sezonowe.5

Ogólnie stwierdzono jednak, że leczenie wiązało się z poprawą w zakresie objawów astmy, redukcją ilości stosowanych leków oraz poprawą tolerancji na bodziec alergiczny. 5

Immunoterapia swoista nie tylko zmniejsza nasilenie objawów choroby alergicznej, zużycie leków, poprawia jakość życia pacjentów, ale także zmniejsza ryzyko rozwoju nowych uczuleń i rozwoju zaawansowanych postaci choroby.6

 

1. Widerska-Kurzawa A. et al, Immunoterapia swoista w leczeniu chorób alergicznych u dzieci, Terapia 2(24) /2005
2. Nittner-Marszalska M., Immunoterapia alergenowa w astmie, Medycyna po Dyplomie 2011(20); 9(186): 76-80
3. Sładek K., Odczulanie – im wcześniej tym lepiej, https://alergie.mp.pl/wywiady/87852,odczulanie-im-wczesniej-tym-lepiej, dostęp 01.08.2017r.
4. Rogala B., Skuteczność immunoterapii alergenowej, https://alergie.mp.pl/chorobyalergiczne/wartowiedziec/57607,skutecznosc-immunoterapii-alergenowej, dostęp 01.08.2017r.
5. Kowal K., Immunoterapia alergenowa u chorych na astmę alergiczną, Alergia, 2013, 4: 51-55
6. Kuna P., Kupczyk M., Immunoterapia swoista - standardy postępowania Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, http://www.imed.pl/index.php?PAGE=telegram&TEL_CUR_ID=260&return=archives, dostęp 01.08.2017r.

 

Chiesi/MS/TTA/19/2017