Zaostrzenia astmy

Dr n. med. J. Bokiej

 

Czym jest proces zaostrzeń w chorobie astmy oskrzelowej? Czy możesz mieć wpływ na ich występowanie lub przebieg?

    W naszym artykule dowiesz się jakie rodzaje zaostrzeń w astmie możesz zauważyć. Dowiesz się także o najczęstszych przyczynach zaostrzeń, o tym, jak sobie z nimi radzić, a także jak ich unikać. Dzięki ciągłemu zwiększaniu wiedzy o własnej chorobie, ścisłej współpracy z lekarzem oraz przestrzeganiu jego zaleceń możesz mieć znaczący wpływ na przebieg swojej choroby. Dowiedz się jak to zrobić!

Astma oskrzelowa jest chorobą przewlekłą. Jej przebieg nie jest jednak stały. Występują w nim okresy wyciszenia choroby np: gdy jest ona dobrze kontrolowana przez leki przeciwzapalne lub gdy przechodzi w okres bezobjawowy. Pojedyncze napady astmy - duszności związanych z nagłym skurczem oskrzeli - skutkującym uczuciem braku powietrza z reguły wymaga jedynie przyjęcia leku na żądanie. Czasami takie duszności mogą mijać samoistnie.  Jeśli objawy ustępują, oddech się wyrównuje, zanikają świsty przy wydechu nie ma powodu do obaw.  Takich pojedynczych napadów duszności nie traktujemy jako zaostrzeń. Przyjmujemy, że nawet 2 ataki duszności w tygodniu mogą wystąpić pomimo dobrej kontroli astmy. Zdarza się jednak, że atak astmy nie ustępuje, a reakcja na leki ratunkowe nie jest wystarczająca. Może to świadczyć o zaostrzeniu choroby1.

 

1.  Czym właściwie jest zaostrzenie astmy?

Zaostrzenie to stan w którym narastanie objawów zmusza chorego lub jego opiekunów do zwrócenia się po pomoc lekarską ambulatoryjną lub udania się do szpitala.  To sytuacja, w której przyjęcie standardowych dawek leków przerywających skurcz oskrzeli nie przynosi oczekiwanego efektu, a niekiedy, pomimo takiej interwencji objawy narastają. Zaostrzenia dzielimy na lekkie, umiarkowane i ciężkie. Te ostatnie wymagają szybkiego leczenia na oddziale szpitalnym, gdyż mogą powodować stan astmatyczny, który jest stanem zagrożenia życia.  Jak samemu zorientować się co do ciężkości zaostrzenia?

Lekkie zaostrzenie to pojawienie się objawów zauważalnych przez chorego lub jego opiekunów, wpływające nieznacznie na jego codzienne aktywności - u małych dzieci to świszczący oddech nasilający się podczas zwiększania się aktywności, płacz, wtórnie pojawienie się kaszlu, zmniejszenie apetytu. U dzieci starszych i dorosłych poza objawami świstów występuje dodatkowo zmniejszenie aktywności, kaszel, uczucie dyskomfortu oddechowego2.

Zaostrzenie umiarkowane przebiega z nasileniem się objawów podstawowych - świsty, wydłużony wydech, brak powietrza, kaszel. U chorych zwiększa się pobudzenie, a nasilająca się duszność skutkuje  przyśpieszeniem akcji serca.

Zaostrzenie ciężkie to poważny stan, którego nie można zlekceważyć. Chorzy z pobudzenia przechodzą w senność, osłabienie, mają trudności w wypowiadaniu zdań, mówią pojedynczymi wyrazami, świsty i kaszel zdecydowanie cichną, pojawia się blade lub sinawe zabarwienie skóry1.

 

2.  Jakie są najczęstsze powody i przyczyny zaostrzeń?

Główną przyczyną zaostrzeń zwłaszcza u dzieci są infekcje wirusowe. Dotyczy to nie tylko dzieci z alergią3,4. Pozostałe przyczyny to wszystkie czynniki mogąca mieć wpływ na podrażnienie błony śluzowej drzewa oskrzelowego: alergeny, czynniki zakaźne, dymy (papierosowy, dym z kuchni węglowej), gazy, dezodoranty, wysiłek oraz stres. Do zaostrzenia może dojść również w przypadku zaniechania leczenia przewlekłego, leczenia nieadekwatnego do stopnia ciężkości choroby lub niewłaściwego przyjmowania leków wziewnych z powodu złej techniki inhalacji1.   

 

3.  Czy można uniknąć zaostrzeń astmy?         

Części zaostrzeń można uniknąć - wszystkich niestety nie. Bardzo wiele zależy od poziomu opieki medycznej oraz współpracy chorego i jego opiekunów z lekarzem oraz przestrzegania zaleceń5.

Są pewne zasady, których stosowanie pozwala ograniczyć częstość zaostrzeń:

-  Jeżeli znamy przyczyny wywołujące zaostrzenia, a lekarz w oparciu o wyniki testów alergologicznym i o wywiad i obserwacje wskazuje nam indywidualnie wypunktowane przyczyny zaostrzeń zasadą główną jest ich unikanie.

-  Pomocne mogą być szczepienia, które powodują wzrost odporności na zakażenia.

-  W okresach epidemii zakażeń wirusowych należy unikać kontaktu z chorymi oraz dużych skupisk ludzkich (takich jak kina czy markety).

- Ważne są regularne wizyty u lekarza prowadzącego i przestrzeganie zaleceń.

- Należy okresowo sprawdzać prawidłowość techniki przyjmowania leków wziewnych, ponieważ zła technika inhalacji wpływa negatywnie na dostarczanie leku do płuc.

- Pamiętajmy także o podnoszeniu swojej wiedzy o chorobie, metodach jej leczenia i rehabilitacji1.

 

4.  Co robić w przypadku zaostrzeń astmy?

Po pierwsze, jeśli to możliwe, należy unikać dalszego narażenia na czynnik, który je wywołał.
Dzięki opracowanej przez lekarza terapii z zaleceniami co do leczenia przewlekłego, postępowania w razie napadów duszności oraz w przypadku zaostrzeń, każdy chory na astmę oskrzelową powinien mieć jasno ustalony plan działania. Oczywiście zawsze w przypadku zaostrzeń należy być  czujnym. Pamiętajmy, że w przypadku zaostrzeń ciężkich potrzebna jest szybka i fachowa pomoc, najlepiej na oddziale szpitalnym - zwłoka czasowa lub zignorowanie objawów narastającej duszności może mieć poważne konsekwencje. Na szczęście są to sytuacje bardzo rzadkie6.

Każda nagła duszność może być pojedynczym odwracalnym zdarzeniem ale także początkiem zaostrzenia. W przypadku wątpliwości warto zadać sobie następujące pytania:

- Czy wcześniej wystąpił okres gorszego samopoczucia, mniejszej wydolności, kaszlu, przebudzeń w nocy, zwiększonej konieczności przyjmowania leków przerywających skurcz oskrzeli – tak zwanych na ratunek? Często objawy takie wyprzedzają zaostrzenia nawet o kilka dni.

- Jaki jest efekt przyjęcia leku przerywającego skurcz oskrzeli - szybki i pełny czy też tylko połowiczny, powolny wymagający powtórzenia dawek? Pamiętajmy, że mówimy tu o lekach z grupy β2-mimetyków o szybkim początku działania. Należą tu fenoterol, albuterol, jako leki szybko i krótkodziałające oraz formoterol jako lek szybki i długodziałający. Normalnie standardowa dawka powinna przerwać atak duszności.

W sytuacji braku istotnej poprawy po przyjęciu w/w leków dla leków krótkodziałających dawki powinny być powtórzone co 15-20 minut. Trzeba pamiętać, że po rozpoznaniu zaostrzenia lekkiego lub umiarkowanego należy również zwiększyć dawki leku przeciwzapalnego -  nawet czterokrotnie7. Warto wprowadzić taka interwencję jak najszybciej. Chorzy stosujący leki złożone typu combo razem z lekiem przerywającym skurcz oskrzeli jednoczasowo przyjmują dodatkową dawkę leku przeciwzapalnego. Jak wykazują badania kliniczne jest to słuszne postępowanie w takich przypadkach. Chorzy miewający ciężkie zaostrzenia powinni być zaopatrzeni przez swojego lekarza w silnie działające glikokortykosteroidy systemowe przyjmowane doustnie, które w sytuacji takiego zaostrzenia powinny być przyjęte niezwłocznie8.  

Pamiętajmy, że zalecenia obejmujące plan samoleczenia przygotowany dla chorego nie są instrukcją całkowicie zabezpieczającą astmatyka i pozwalającą mu w pełni kontrolować leczenie.

Chorzy po każdym zaostrzeniu, nawet skutecznie zaopatrzonym przez chorego lub jego opiekunów, powinni udać się na kontrolę do swojego lekarza prowadzącego w celu omówienia jego przyczyn i ewentualnej zmiany dotychczasowego leczenia.

 

1. Global Strategy for Asthma Menagement and Prevention (GINA, Update 2015, Avaible from URL: http://www.ginasthma.org/local/uploads/files/GINA_Report_2015_Aug11.pdf
2. Van Asperen PP. Cough and asthma. Paediatr Respir Rev 2006; 7(1): 26-30
3. Rossi GA, Colin AA. Infantile respiratory syncytial virus and human rhinovirus infections: Respective role n inception and persistence of wheezing. Eur Respir J 2015; 45(3): 774-789
4. Murray CS, Polleti G, Kebadze T, et al. Study of modifiable risk factors for asthma exacerbations: virus infection and alergen exposure increase of asthma hospital admissions in children. Thorax 2006; 61(5): 376-382
5. Batemann ED, Boushey HA, Bousquet J, et al. Can guideline-defined asthma control be achieved? The Gaining Optimal Asthma Control study. Am J Respir Crit Care Med 2004; 170(8): 836-844
6. Reddel HK, Barnes DJ, Pharmacologocal strategies for self-management of asthma.   Eur Respir J. 2006; 28: 182-99
7. Harrison TW.   Doubling the dose of ICS to prevent asthma exacerbations        Lancet 2004; 363: 271-275
8. Bloomberg GR. The exacerbation component of impairment and risk in pediatric asthma. Curr Opin Allergy Clin Immunol  2010; 10: 155-160

 

Chiesi/MS/TTA/28/2016