Zaostrzenia astmy

 

Na astmę choruje ponad 300 milionów osób na świecie. Stanowi ona poważny problem zdrowotny. Typowe objawy astmy to: świsty, duszność, uczucie ucisku w klatce piersiowej i kaszel, przy czym ich występowanie, częstość i nasilenie są zmienne. Bywa, że utrudniają pracę, naukę, dezorganizują życie rodzinne, szczególnie w przypadku dzieci. Ograniczają aktywność chorych, a występujące nagłe nasilenia objawów (zaostrzenia) wymagają czasami natychmiastowej pomocy medycznej i mogą zakończyć się zgonem.

 

Astmę można na szczęście skutecznie leczyć uzyskując u większości chorych dobry poziom kontroli choroby, co oznacza:

• brak dokuczliwych objawów w ciągu dnia i w nocy;
• rzadką konieczność stosowania leków ratunkowych (doraźnych) lub całkowity brak potrzeby ich stosowania;
• możliwość normalnej pracy i aktywności fizycznej;
• normalną lub prawie normalną czynność płuc;
• brak ciężkich zaostrzeń astmy.

Aby osiągnąć dobry poziom kontroli choroby ważne jest nie tylko regularne przyjmowanie leków ale także unikanie czynników mogących powodować zaostrzenia1.

 

Jak wygląda zaostrzenie astmy?

 

Zaostrzenie charakteryzuje się postępującym nasileniem objawów choroby: duszności, kaszlu, świstów, uczucia ucisku w klatce piersiowej i pogorszeniem parametrów spirometrycznych.

Zaostrzenie astmy jest pojęciem szerszym niż powszechnie używane „atak astmy” gdyż jest to stopniowe, a nie nagłe pogorszenie stanu chorego.

Głównym objawem zaostrzenia astmy jest duszność. W przypadku lekkiego zaostrzenia odczuwana podczas chodzenia, przy zaostrzeniu ciężkim – także w spoczynku, utrudniająca nawet mówienie. Chory przyjmuje wtedy najczęściej pozycję przygarbioną, opiera się o różne przedmioty, aby wspomóc pracę mięśni oddechowych.2 W badaniu spirometrycznym odzwierciedleniem tego jest zmniejszenie PEF (szczytowego przepływu wydechowego) i FEV1 (natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej).

Zaostrzenie może wystąpić u chorego z już zdiagnozowana astmą lub być jej pierwszym objawem. Najczęściej jest wywołane jakimś czynnikiem zewnętrznym (np. infekcją) lub nieregularnym stosowaniem leków. Pamiętajmy, że ciężkie zaostrzenia mogą wystąpić nawet u osób z umiarkowaną i dobrze kontrolowaną astmą.

 

Jakie czynniki mogą być przyczyną zaostrzeń?

 

Poza czynnikami infekcyjnymi i alergicznymi, najczęstsze przyczyny zaostrzeń to m.in.:

• niewystarczająca kontrola choroby,
• nadużywanie leków doraźnych,
• nie stosowanie się do zaleceń lekarskich w kwestii stosowania wziewnych kortykosteroidów,
• problemy psychologiczne i socjoekonomiczne,
• choroby współistniejące: otyłość, przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, alergie pokarmowe,
• ciąża.

 

Co robić w przypadku zaostrzenia?

 

Każdy pacjent, między innymi właśnie na wypadek zaostrzenia, powinien mieć opracowany indywidualny plan leczenia astmy. Pomaga on rozpoznać rozpoczynające się zaostrzenie i wdrożyć samodzielnie właściwe postępowanie. Plan powinien zawierać szczegółowe informacje o tym jak zmodyfikować dawki przyjmowanych leków lub jakie dodatkowe leki zastosować. Na przykład, u pacjentów przyjmujących wGKS i leki rozszerzające oskrzela najczęściej konieczne jest zwiększenie dawek obu preparatów.

Jeżeli zaostrzenie jest poważne i objawy znacznie się nasilają konieczna jest konsultacja lekarska, a czasem nawet hospitalizacja.

Na ciężkie, zagrażające życiu zaostrzenia bardziej narażeni są pacjenci, którzy:

- mieli już w przeszłości ciężkie zaostrzenia wymagające intubacji,
- wymagali hospitalizacji lub pomocy pogotowia ratunkowego z powodu astmy w ciągu ostatniego roku,
- zaprzestali stosowania kortykosteroidów,
- nadużywają leków doraźnych,
- nie przestrzegający zaleceń dotyczących leczenia.

 

Co robić po zaostrzeniu astmy?

 

Po każdym zaostrzeniu należy jak najwcześniej (najlepiej w ciągu tygodnia) udać się na wizytę kontrolną do lekarza. Razem z lekarzem należy zidentyfikować czynnik, który doprowadził do zaostrzenia, przeanalizować plan kontroli astmy, ewentualnie zmodyfikować leczenie oraz upewnić się czy zalecone inhalatory są używane właściwie (pamiętajmy, że błędy w inhalacji są częstym powodem złej kontroli astmy3).

 

1. GINA 2018
2. Czukowska-Milanova L. et al., Ciężkie zaostrzenie astmy, https://nagle.mp.pl/interna/79925,ciezkiezaostrzenie-astmy, dostęp 16.05.2018 r.
3. Melani AS et al. Respiratory Medicine 2011; 105: 930-938