Znaczenie roztoczy w astmie

 

Co to właściwie są roztocza?

Roztocze kurzu domowego są pajęczakami mikroskopijnej wielkości. Zamieszkują wszystkie strefy klimatyczne, nawet obszary polarne. Wśród kilkudziesięciu tysięcy znanych gatunków większość występuje w glebie, gdzie odpowiadają za rozkład materiału organicznego. Niektóre przenoszą choroby, a część jest zaliczana do pasożytów zewnętrznych człowieka i zwierząt. Wiele gatunków może również uczulać człowieka. Alergolodzy dzielą roztocze na dwie grupy: mieszkaniowe oraz magazynowe. Długość samic wynosi ok. 0,35 mm, natomiast samców 0,28 mm. Ciało jest w kształcie owalu, w kolorze białym lub bladoróżowym. Cykl rozwojowy roztocza trwa 3-4 miesiące, pod koniec którego samica składa około 30-50 jaj. Samce żyją około 60 do 100 dni, a samice do 150. Jednak w optymalnych warunkach czas przeżycia może się zwiększyć nawet do 500 dni, a płodności do 105 jaj. Najkorzystniejsze dla roztoczy wilgotność względna wynosi ok. 55% - 80%, a temperatura 21-28 C. Naturalnym środowiskiem roztoczy są gniazda ptaków, a szczególnie wróbla domowego. Zwyczaje pokarmowe są związane z obecnością naskórka, szczególnie ptasiego. W domach ludzkich podstawowym pokarmem są resztki organiczne. Pożywieniem jest mieszanina naskórka ludzkiego, drożdże, mączka rybna, zarodki pszenicy, sproszkowane mleko.1,2

 

Czy ilość roztoczy jest przez cały rok jednakowa?

Populacja roztoczy wzrasta w kurzu domowym sezonowo. Maksimum namnażania występuje w okresie miesięcy letnich, tj. od początku lipca do końca września. Następnie dochodzi do ich wymierania. Jednak jesienią włączenie centralnego ogrzewania powoduje unoszenie kurzu wraz z podgrzanym powietrzem –są to korzystne warunki do ekspozycji na nagromadzony w okresie letnim alergen.1

 

Gdzie roztoczy jest najmniej, a gdzie najwięcej?

Ilość roztoczy maleje wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza - zwłaszcza powyżej 700 m n.p.m. Dotyczy to rejonów, gdzie temperatura w ciągu 4-5 miesięcy jest niższa od 12°C, a wilgotność względna w tym czasie niższa od 68%. Miejscowości wysokogórskie dają wyraźną poprawę stanu chorych z astmą uczulonych na alergen roztoczowy. Obserwacje kliniczne na ten temat pochodzą szczególnie z Alp Szwajcarskich, z miejscowości znajdujących się na wysokości ponad 1700 m. n.p.m.

Więcej roztoczy żyje w domach drewnianych, nieogrzewanych, niż murowanych z centralnym ogrzewaniem.

Znacznie więcej roztoczy jest w mieszkaniach blisko zbiorników wodnych, w pobliżu drzew zacieniających je.

Najbardziej zasiedlone przez roztocze są miejsca spania człowieka (około 9 razy więcej w łóżku, niż w kurzu z podłogi).

Koncentracja alergenu na pierwszym piętrze jest mniejsza niż na parterze.

Używanie gazu do gotowania w kuchni powoduje dwa razy większe występowanie roztoczy.

Zastosowanie wyciągu kuchennego obniża stężenie roztoczy.

Wraz ze wzrostem liczby okien w pokoju wzrasta nawet trzykrotnie występowanie roztoczy.1

 

Dlaczego roztocza mają związek z astmą?

Pierwszy znany opis ataku astmy po kontakcie z kurzem pochodzi z 1662r., jednak dopiero w 1921 r. wykazano związek roztoczy kurzu domowego z alergią i astmą. Czterdzieści lat później holenderscy uczeni odkryli, że przyczyną uczuleń nie są same roztocza ale ich odchody.3

Alergia na roztocze kurzu domowego jest najczęstszą przyczyną objawów nieżytu nosa i astmy w naszym kraju. U chorych z astmą oskrzelową najczęściej alergenami uczulającymi są roztocze kurzu domowego. Cząsteczki o wielkościach typowych alergenów roztoczy kurzu domowego (ok. 20 μm) słabiej, niż np. pyłki roślin są zatrzymywane w błonie śluzowej nosa i przez to łatwiej docierają do oskrzeli i płuc. W wyniku narażenia na alergeny roztoczy u osób uczulonych rozwija się zapalenie alergiczne w drogach oddechowych.1,2

Uczulenie na roztocze może ujawniać się klinicznie jako astma atopowa, całoroczne alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, alergiczne zapalenie spojówek, a nawet atopowe zapalenie skóry. 3 U chorych na astmę oskrzelową wrażliwych na roztocze częściej pojawiają się duszności nocne. Typowy pogorszenie samopoczucia występuje podczas wykonywania porządkujących czynności domowych, a szczególnie sprzątania, słania łóżka, przebywania na strychu w piwnicy czy w starym domu. Poprawa samopoczucia następuje podczas wietrzenia pomieszczeń mieszkalnych.1

 

Czy możemy mieć wpływ na ilość alergenów roztoczy w naszym otoczeniu?

Pomimo tego, że występują sezonowe wzrosty i spadki populacji roztoczy, wytworzony alergen jest trudny do usunięcia i może utrzymać się w otoczeniu chorych przez cały rok. Nie ma sposobu, żeby całkowicie pozbyć się alergenów, możemy jednak zmniejszyć ilość roztoczy, a co za tym idzie zmniejszyć narażenie na ich alergeny. Podstawowe zalecenia to:1,2

• usunięcie rezerwuarów kurzu, takich jak dywany, meble tapicerowane, zabawki pluszowe, koce, narzuty, zasłony, firany itp.
• częsta wymiana pościeli (przynajmniej raz w tygodniu),
• częste wietrzenie pomieszczeń, szczególnie zimą,
• pranie w wysokiej temperaturze dywanów (odkurzacze parowe), zasłon, bielizny, pościeli, poduszek, kołder (powyżej 60 st. C),
• stosowanie filtrów powietrza, używanie wysoko wydajnych odkurzaczy typu HEPA (nie odkurzanie przez chorych z alergią na alergeny kurzu domowego, lecz osoby drugie),
• polerowanie i czyszczenie gładkich powierzchni pastami, używanie wilgotnych szmatek,
• stosowanie akarycydów do czyszczenia powierzchni - nowe klasy akarycydów mają niską toksyczność, ale i krótki czas przetrwania w środowisku,
• przechowywanie ulubionych przez dzieci zabawek pluszowych w workach foliowanych w niskich temperaturach, np. w zamrażalnikach przynajmniej raz na 1-2 tygodnie, a najlepiej codziennie,
• stosowanie specjalnych materiałów o drobnej sieci oczek do pokrycia materacy, kołder i poduszek (pokrowce z tzw. mikrofazy są całkowicie nieprzepuszczalne dla roztoczy i ich odchodów).

Uzyskanie istotnej i trwałej redukcji ekspozycji na roztocza w warunkach domowych pozostaje poważnym wyzwaniem. Niestety, w praktyce każda z metod ma ograniczenia. Zabicie roztoczy nie usuwa ich alergenów, które mogą przetrwać przez miesiące i lata w rezerwuarach kurzu domowego.2

 

1. Samoliński B., Alergia na roztocze, alergia, 4/2007
2. Krajewska-Siuda I. et al., Metody profilaktyczne stosowane w celu eliminacji alergenów roztoczy kurzu domowego, Ann.Acad.Med.Siles. 2009, 63, 5, 80-85
3. Kowalski M. et al., stężenia alergenu roztoczy kurzu domowego DER p1 w mieszkaniach łódzkich, Alergia Astma Immunologia. 1996, 1, 41-46

 

Chiesi/MS/TTA/16/2017