Masz pytanie na temat astmy lub POChP?
Zadaj pytanie naszemu ekspertowi na temat astmy lub POChP?

Najpopularniejsze pytania naszych czytelników. Sprawdź odpowiedzi

Lekarz nie miał czasu aby opowiedzieć o tym jak działa inhalator, który mi przepisuje. Przeczytałem instrukcję użycia, ale mam wątpliwości, czy dobrze inhalują. Co zrobić?

Lek w aerozolu działa tylko wtedy, kiedy dostanie się do oskrzeli, a jest to możliwe tylko wówczas, gdy pacjent prawidłowo go zainhaluje. Błędy w czasie inhalacji, w skrajnych przypadkach, mogą spowodować, że lek w ogóle nie dotrze do celu, a chory nie uzyska pomocy. Dlatego tak niezmiernie ważna jest prawidłowa technika inhalacji leków stosowanych w aerozolach. Aby mieć pewność, że lek jest dobrze stosowany nie wystarczy przeczytać ulotkę, a nawet wysłuchać tego co ma do powiedzenia lekarz, pielęgniarka i farmaceuta, najlepiej przynieść ze sobą lek na kolejną wizytę i pokazać lekarzowi jak się ten lek stosuje, prosząc by sprawdził poprawność inhalacji i poprawił ewentualne błędy. Dla tych, którzy nie wiedzą jak poprosić o to lekarza proponuję: Panie doktorze, nie jestem pewien czy dobrze zrozumiałem instrukcję jak mam inhalować lek, dlatego przyniosłem go ze sobą, aby pokazać jak to robię. Lekarz, nawet bardzo zajęty, na pewno nie odmówi sprawdzenia w takim wypadku poprawności inhalacji.

Na ile sekund wstrzymać oddech po inhalacji leku na 10, 20, 30?

W trakcie inhalacji cząsteczki leku dostają się do oskrzeli, czyli właśnie tam gdzie toczy się proces chorobowy. Są one małe i lekkie i gwałtowny wydech zaraz po inhalacji mógłby spowodować ich wydmuchnięcie z powietrzem wydechowym, dlatego szczególnie w inhalatorach ciśnieniowych, ale też w proszkowych zaleca się wstrzymanie oddechu na około 10 sekund, tak aby lek miał czas osadzić się w oskrzelach. Nie ma ścisłej granicy czasowej optymalnej dla osiadania aerozoli w oskrzelach. Przyjmuje się, że nie powinno to być krócej nić 5-8 sekund i nie ma potrzeby dłużej wstrzymywać oddechu niż 10 sekund. Zwykle robi się to na wyczucie i wstrzymuje oddech na tyle ile się da, możne też sobie w myślach liczyć do 10, lub spojrzeć na zegarek. Jeśli nie uda ci się wstrzymać oddechu na 10 sekund to nie panikuj, jeśli pozostałe elementy inhalacji zostały wykonane poprawnie to lek zadziała, a z czasem wyćwiczysz sobie ten odruch.

Słyszałem, że są koty i psy, które nie uczulają? Czy to prawda?

Nie ma psów i kotów, które nie uczulają. Zarówno uczulają te z krótką sierścią, długim włosem jak i całkiem pozbawione sierści. Uczula bowiem złuszczony naskórek, ślina, mocz i inne odchody, a te wydalają wszystkie zwierzęta. Oczywiście poszczególne gatunki zwierząt, a nawet w obrębie tego samego gatunku osobniki uczulają z różna siłą i też ludzie mają różną predyspozycje do uczulania się w różnym okresie życia, jest jednak jedna uniwersalna zasada: jeśli jesteś uczulony na jedną rasę psa lub kota, to prędzej czy później uczulisz na inną, jeśli jesteś uczulony na jakieś zwierzę futerkowe to istnieje wysokie prawdopodobieństwo uczulenia się na inny gatunek, jeśli jesteś uczulony w ogóle na jakieś alergeny wziewne (pyłki, roztocze, pleśnie) to masz wyższe ryzyko uczulenia się na alergeny zwierzęce, dlatego alergikom nie zaleca się posiadania zwierząt w domu, w szczególności osobom uczulonym na alergeny zwierzęce.

Dowiedziałem się od lekarza, że mogę sam kontrolować astmę – ale co to znaczy?

Kontrolować astmę to znaczy opanować jej objawy za pomocą leków kontrolujących (glikokostykosteoridów, samych lub w połączeniu z długo działającymi beta2-mimetykami, lekami antylekoterienowymi, czasem pochodnymi teofiliny, doustnymi glikokortykosteroidami i przeciwciałami anty-IgE) tak, aby nie występowały one w ogóle lub co najwyżej pojawiały się sporadycznie (nie częściej niż dwa razy w tygodniu), aby nie trzeba było stosować leków ratunkowych (nie częściej niż dwa razy w tygodniu), by nie ograniczała ona żadnej aktywności życiowej, aby nie powodowała upośledzenia funkcji płuc i by nie występowały zaostrzenia choroby. Nie chodzi przy tym o jednorazowy efekt tylko trwały stan, a ponieważ astma jest chorobą o zmiennym przebiegu intensywność leczenia powinna być dostosowana do aktualnego jej stanu. Nie jest to zadanie łatwe i w praktyce oznacza zwiększanie dawek leków kontrolujących, jeśli objawy astmy się nasilają i redukowanie ich kiedy jest lepiej, ale nie zawsze łatwo te stany rozpoznać samemu pacjentowi. Pomocne w tym względzie są: test kontroli astmy (ACT), miernik szczytowego przepływu wydechowego i indywidualny plan leczenia opracowany przez lekarza prowadzącego. Znacznym ułatwieniem jest stosowanie jednego, tego samego leku w leczeniu podtrzymującym i doraźnym, który zawiera dwa składniki: o działaniu przeciwzapalnym kotrolujący chorobę (glikokortykosteroid) i drugi działający objawowo, szybko rozkurczający oskrzela (długo działający beta2-mimetyk o szybki początku działania – formoterol). Wówczas to gdy nasilają się objawy i trzeba zastosować lek doraźnie nie tylko uzyskuje się natychmiastową ulgę, ale też intensyfikuje się leczenie poprawiając w ten sposób przebieg astmy i osiągając kontrolę na nowym poziomie. Jak objawów jest mniej i poprawia się kontrola astmy, to automatycznie nie przyjmuje się dodatkowych dawek leków, czyli w konsekwencji stosuje się mniej intensywne leczenie. Jak wykazały badania naukowe wczesna interwencja przez samego pacjenta jest najskuteczniejszą metodą walki z tą chorobą, więc warto samemu spróbować oczywiście zawsze pod nadzorem lekarza, który wspólnie z tobą opracuje plan leczenia dostosowany do twoich potrzeb i możliwości.

Czy te leki przeciwzapalne, które przyjmuję z powodu astmy to te same sterydy które biorą kulturyści?

Sterydy to bardzo szeroka grupa leków (i hormonów). Cechą wspólną jest pierścień steroidowy, a w zależności od pozostałych elementów wchodzących w skład cząsteczki maja one różne właściwości biologiczne. Osoby stosujące doping, które stosują sterydy, używają leków anabolicznych, czyli takich, które powodują przyrost masy mięśniowej (ale nie jest to jedyne ich działanie – mają także szereg działań niepożądanych). Leki przeciwzapalne stosowane w astmie nie posiadają takich właściwości. Stosowane regularnie mogą niewątpliwie poprawić tolerancję wysiłku i ułatwić trening fizyczny oraz pozwolić na uprawianie sportu (nawet wyczynowego), ale nie ma to nic wspólnego z działaniem na przyrost masy mięśniowej.

Słyszałem, że niektóre leki rozszerzające oskrzela mogą być niebezpieczne?

Stosowanie każdego leku w sposób niewłaściwy (a czasem nawet właściwy) obarczone jest ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. W przypadku leków rozszerzających oskrzela w leczeniu astmy (zwłaszcza tzw. beta mimetyków) potencjalne niebezpieczeństwo może wynikać z dwóch aspektów. Pierwszy, to wynik przedawkowania (zastosowania w dawkach znacznie większych od zalecanych i dopuszczanych). Pojawiają się wtedy nieprzyjemne dla chorego objawy w postaci drżeń mięśni, szybkiego bicia serca i uczucia niepokoju. Objawy są nieprzyjemne, ale zwykle dość szybko mijają i nie powodują znacznego zagrożenia dla chorego. Innym aspektem, znacznie groźniejszym dla chorego na astmę, może okazać się regularne stosowanie tych leków przy braku leczenia przeciwzapalnego (sterydami). Takie postępowanie może prowadzić do narastania nadreaktywności oskrzeli (drogi oddechowe reagują silniejszym skurczem na różne bodźce) przy względnie dobrym samopoczuciu. Ataki astmy mogą być wówczas bardzo silne i słabo reagować na leki, czego konsekwencją jest czasem nawet intubacja i sztuczny oddech stosowany jako leczenie w oddziałach intensywnej terapii.

Ile mogę wziąć dawek leku ratunkowego?

Rutynowo stosowaną dawką leku ratunkowego są 2-4 wdechy salbutamolu fub fenoterolu. W przypadku nieskuteczności można powtórzyć ją po ok. 20 minutach. W ciężkich zaostrzeniach stosuje się nawet 6 do 10 dawek co 1-2 godziny – takie jednak dawkowanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza i zwykle wymaga podawania także innych leków.

Czy mogę przytyć biorąc sterydy w inhalacjach, które zalecił mi lekarz z powodu astmy?

Tycie (przybór masy ciała) najczęściej jest wynikiem spożywania nadmiernej w stosunku do zapotrzebowania ilości kalorii (zbyt obfite jedzenie). Sterydy wziewne nie wpływają w istotny sposób na metabolizm ustroju, więc same w sobie nie mogą być przyczyną istotnych zmian w kwestii wagi. Niewątpliwie, człowiek, który czuje się lepiej ma lepszy apetyt i dlatego pamiętajmy o podstawowej zasadzie, że ‘ruch to zdrowie’ (w astmie nabiera ona szczególnego znaczenia).

Słyszałem w przychodni, że niektóre leki dla astmatyków mogą uzależniać? Czy to prawda?

Leki na astmę nie uzależniają tak jak narkotyki czy inne leki psychoaktywne, ale jeżeli przez ‘uzależnienie’ rozumieć chęć bycia zdrowym (albo dokładniej: czucia się jak zdrowy) to tak. Astma jest choroba przewlekłą i wymaga zwykle stałego leczenia. W tym znaczeniu chory na astmę jest uzależniony od swoich leków, tak jak chory na cukrzycę jest uzależniony od tabletek lub insuliny.

Lubię jeździć na nartach – czy powinienem jakoś dodatkowo się przygotować, przyjmować dodatkowe dawki leków?

Sport to zdrowie, a dobrze leczona astma nie powinna ograniczać żadnej sfery życia (w tym i uprawiania sportu). Jazda na nartach, zwłaszcza w mroźny dzień może być jednak wyzwaniem dla astmatyka, ale od czego mamy leki. Jeżeli dotychczasowe doświadczenie chorego mówi, że podczas jazdy na nartach pojawiają się duszność i kaszel, to należy przed spodziewanym wysiłkiem zastosować dodatkową dawkę leku rozszerzającego oskrzela i dalej realizować plan dnia. Jedynie w bardzo mroźne dni, kiedy powietrze jest bardzo suche mogą pojawiać się większe problemy. Warto jednak przypomnieć, że jedna z czołowych zawodniczek skandynawskich biegająca na długich dystansach na nartach jest chora na astmę i nie przeszkadza jej to zdobywać medali w tej dyscyplinie.

Jak najlepiej kontrolować astmę, który test lepszy?

Ocena kontroli astmy może być prowadzona za pomocą krótkich, samodzielnie wypełnianych testów. Na ich podstawie uzyskiwany wynik w punktach określa czy astma jest dobrze kontrolowana, częściowo (niepełna kontrola astmy) czy niekontrolowana, co oznacza konieczność pilnego omówienia wyniku z lekarzem. Opracowano trzy takie narzędzia – Test Kontroli Astmy (ACT), Kwestionariusz Kontroli Astmy (ACQ) oraz Ocena Leczenia Astmy (Asthma Therapy Assessment Questionnaire). Ostatni z wymienionych nie jest w Polsce stosowany (brak zweryfikowanej polskiej wersji językowej, najczęściej stosuje się Test Kontroli Astmy. Najbardziej czułym narzędziem jest jednak Kwestionariusz Kontroli Astmy. oznacza to, że najlepiej koreluje z innymi wskaźnikami oceny dokonywanej przez lekarza, jest więc najbardziej miarodajnym testem kontroli astmy.

Czy mogę grać na trąbce mając astmę?

Granie na trąbce jest wymaga znacznego wysiłku. Forsowny lub przedłużony wydech nie jest przeciwwskazany u chorych z astmą oskrzelową. w przypadku braku właściwej kontroli astmy może powodować kaszel, duszność. W przypadku astmy kontrolowanej nie ma przeciwwskazań do grania na trąbce. Brak kontroli lub niepełna kontrola astmy może utrudniać grę na instrumencie, a nawet nasilać jej objawy, podobnie jak wysiłek fizyczny.

Czy powinienem się zabezpieczyć jakimiś lekami przed wyjściem z domu gdy na zewnątrz jest bardzo niska temperatura (np. -25 st C.)?

Kontakt z mroźnym powietrzem, zwłaszcza przy tak dużej różnicy temperatur, może powodować wystąpienie objawów astmy. W domu zwykle panuje temperatura ok. 20 st C , różnica temperatur wynosi więc w takiej sytuacji ponad 40st C. ważne jest stosowanie stale zaleconych leków, a na kilka minut przed planowanym wyjściem z domu zastosowanie leku doraźnego, zwykle jest to salbutamol. Należy pomyśleć o innych formach zabezpieczenia dróg oddechowych – np. oddychać przez nos, aby powietrze przechodząc przez górny odcinek dróg oddechowych mogło się lepiej przystosować pod względem temperatury, wilgotności do kontaktu ze śluzówką oskrzeli.

Czy mogę chodzić do sauny gdy jestem chory na astmę?

Nie ma przeciwwskazań dla chorych na astmę wobec korzystania z sauny. Zwykle wyższa temperatura, niska wilgotność powietrza jest korzystna dla wszystkich chorych. Należy jednak być ostrożnym ze stosowaniem olejków zapachowych lub znaczną wilgotnością w saunie – indywidualnie te czynniki mogą być źle tolerowane.

Czy mogę stosować przepisane przez lekarza leki (biorę lek skojarzony) pod koniec ciąży?

Leki zalecone na stałe powinny być stosowane przez cały okres ciąży. Już w pierwszym trymestrze muszą być dostosowane do nowej sytuacji pacjentki – powinny być zalecone leki dopuszczone do stosowania w ciąży, uwzględniając przebieg astmy u ciężarnej (może być inny niż przed ciążą – objawy mogą być zarówno bardziej jak i mniej nasilone). Leki skojarzone zalecone wcześniej powinny być kontynuowane także w trzecim trymestrze, jest to bezpieczne dla mamy i maleństwa.